Bizim için en önemlisi, bu değerli balın doğallığını korumak. Balımız ham baldır; yani pastörize edilmemiş, filtrelenmemiştir. Böylece karaçalının ve arıların sana sunduğu tüm vitamin, mineral ve enzimleri en saf haliyle alırsın. Kavanoza giren tek şey, arıların ve dikenli çiçeklerin emeğidir. Afiyet , şifa olsun.

“Hepimiz Aynı Kovandayız”

Bu kitap, bal arılarının bu demokratik karar verme sürecini nasıl yürüttüğü hakkındadır. Bir oğulun en yaşlı birkaç yüz arısının yuva yeri kaşifi olarak harekete geçişini ve karanlık oyukları bulmak için kırsal bölgeleri keşfetmeye başlamalarını inceleyeceğiz. Bu yuva avcılarının buldukları olası barınakları nasıl değerlendirdiklerini göreceğiz; canlı danslarla keşiflerini kaşif arı arkadaşlarına duyuruşlarını; en iyi yuva yerini seçmek için hararetle tartışmalarını, ardından yola çıkmak için tüm oğulu harekete geçirmelerini ve nihayetinde uçan arı bulutunu yeni yuvalarına yönlendirmelerini keşfedeceğiz. Bu, genellikle birkaç kilometre ötedeki içi boş bir ağaç gövdesidir.

Bal arısı oğullarında demokrasi hakkında bu kitabı yazma nedenimin iki yönü var. İlk olarak, biyologlara ve sosyal bilimcilere, bu konuda Almanya’da Martin Lindauer’in çalışmasıyla başlayan, son 60 yılda yürütülen araştırmaların tutarlı bir özetini sunmak istiyorum. Şimdiye kadar, bu konudaki bilgiler çok sayıda bilimsel dergide yayınlanan düzinelerce makale arasında dağınık kaldı, bu da her bir keşfin diğerleriyle nasıl bağlantılı olduğunu görmeyi zorlaştırıyor. Bal arılarının yüz yüze, fikir birliği arayan bir toplantıya dayalı demokratik bir kararı nasıl aldıklarının öyküsü, sosyal hayvanların grup kararlarını nasıl verdiğiyle ilgilenen davranışsal biyologlar için kesinlikle önemlidir. Karar vermenin sinirsel temelini inceleyen sinirbilimciler için de önemli olacağını umuyorum, çünkü bal arısı oğulları ile primat beyinleri arasında karar vermek için bilgiyi işleme biçimleri arasında ilgi çekici benzerlikler vardır. Ayrıca, yuva avcısı arıların hikayesinin, insan grupları tarafından karar vermenin güvenilirliğini artırmanın yollarını arayan sosyal bilimcilere yardımcı olacağını umuyorum. Bu konuda arılardan alabileceğimiz önemli bir ders, ortak çıkarları olan dost canlısı bireylerden oluşan bir grupta bile, çatışmanın karar verme sürecinde yararlı bir unsur olabileceğidir. Yani, zorlu bir soruna en iyi çözümü bulmak için bir şeyleri dikkatlice tartışmak genellikle bir gruba yardımcı olur.

Bu kitabı yazmaktaki ikinci amacım, bal arısı oğullarını araştırırken aldığım zevki arıcılarla ve genel okuyucularla paylaşmaktır. Bu güzel küçük yaratıklara; saatlerce, bazen de sonuçsuz ve cesaret kırıcı çalışmalarla (elbette) geçen günler ve haftalar arasında gerçekleştirdiğim keşiflerle gelen en içten sevinç duygusunu yaşadığım zamanlar için teşekkür edebilirim. Arıları incelemenin heyecanını ve zorluğunu hissetmek için, bilimsel çalışmalar yürütmeyle ilgili sayısız kişisel olayı, tartışmayı ve düşünceyi sizlere aktaracağım.

Burada açıklanan çalışma, merhum Profesör Martin Lindauer’in (1918–2008) 1950’lerde yuva avcıları olan arılar üzerine yaptığı çalışmalarla oluşturduğu sağlam bir bilgi temeline dayanmaktadır. Bu kitabı, öncü araştırmaları arılar topluluğunun harikalar diyarına dair kendi keşiflerime ilham veren arkadaşım ve öğretmenim olan Martin Lindauer’e ithaf etmek istiyorum.

Tom Seeley

Ithaca, New York

Geven çiçeğinin diğer İsimleri şöyledir; Ketre, Çekme,Ak geven, Püs geveni, zamk geveni, Astragalus glycyphyllus, Astragalus cicer, Leguminosae Bitkinin bileşiminde, Asparagin, gliserizin, acı maddeler, şekerler, proteinler, dekstroz, manit, flavanoidler bulunmaktadır. Baklagillerden, çok yıllık bitkilerdir. Yetiştiği bölgelere göre farklılaşan 2000 kadar türü vardır. Yapraklar eliptik bir şekilde dal boyunca karşılıklı sıralanmıştır. Sari, açık sari, beyaz ve pembe açan türleri mevcuttur. Çok yıllık otsu, dikenli bitkilerdir.Boyları türüne göre 5 – 100 cm ve bulunduğu yükseklikler 200 – 2700 m arası değişir. Ak geven, püs geveni ve zamk geveninden ebru yapımında kullanılan “kitre” denilen zamk çıkarılmaktadır. Ayrıca kitre ilaç yapımında da kullanılır.

Faydaları

• Soğuk algınlığı ve grip, süregen enfeksiyon, kronik yorgunluk ve astımda şifa sağlamaktadır.
• Kalp rahatsızlıkları, böbrek rahatsızlıkları, mide ülserleri rahatsızlıklarında şifa sağlar.
• Çeşitli allerjiler ve yaraları geçirir.
• Genel hazım sorunlarını yok eder.
• Kemoterapiyle ilişkili olarak iştah kaybı veya yorgunluğu ortadan kaldırmaktadır.

Vücutta bir dizi bağışıklık işlevini destekleyen Aatragli Polysaccharoses bileşini içeren geven bitkisi hakkında yapılan araştırmalarda;

• Soğuk algınlığı vakalarının şiddetini ve süresini azaltabildiği ,
• Kalbin kan pompalama hacminde iyileştirmeler sağlayabildiği,
• Karaciğerde hücre hasarına karşı koruma sağlayabildiği,
• Kalp ve beyin dokularına oksijen taşınmasına yardımcı olduğu ve vücudun şevk ve direncini geliştirdiği,
• Fareler üzerindeki araştırmalarda astragalus özü kullanılan farelerde idrar torbası kanserinin daha az görüldüğü tespit edilmiştir.

Çam balı, değişik çam ağacı türleri üzerinde yaşayan Marchalina hellenica’nın (Basra böceği) yaşamını devam ettirmek adına ağacın öz suyunu alıp kendi bünyesinde değişikliğe uğratarak ürettiği müstesna salgı balı çeşididir. Yani çam balı, bal arıları tarafından, çamın özsuyundan beslenen basra böceğinin salgısından üretilen bir baldır. Çam balı, Ege ve Akdeniz bölgesinde özellikle Muğla ilimizdeki el değmemiş ulu çam ormanlarımızın balıdır. Doğanın kendisidir ve tamamen doğal şartlarda üretilmektedir.

Marchalina hellenica (Basra böceği), yaşamının tamamını çam ağacı üzerinde yerleşerek ve çam ağacının özsuyunu emerek devam ettirir. Basra böceği, yaşamının 2. nimf evresinden sonra çam ağacının özsuyu ile beslenmeye başlar. Çam ağacının özsuyunun yaklaşık olarak %80’i karbonhidrat, %20’si ise proteindir. Basra böceği protein kısmını kendi beslenmesi için kullanır, artan karbonhidratlı bileşiği salgılar. Basra böceği tarafından salgılanan bal çiği, bal arıları tarafından alınır. Bal arıları, bal çiğini bünyesinde enzimlerle değişikliğe uğratıp petek gözüne depolar. Petek gözüne depolanan balın nemi, kovan içerisindeki bal arıları tarafından uçurularak bal olgunlaştırılır. Akabinde dörtte üçü sırlanmış ballı peteğin hasadı yapılarak süzme çam balı elde edilir.

Çam balı üretimi, Ağustos ayının ilk günlerinde başlayarak sahillerde Nisan sonuna, rakımı yüksek bölgelerde ise 15 Mayıs’a kadar devam eder. Ağustos, Eylül, Ekim ve Kasım aylarında yoğun çam balı üretimi gerçekleştirilir. Dolayısıyla kış döneminde dahi bal akımı devam etmektedir.

Dünya Çam Balı Üretiminde MUĞLA;

Dünyadaki çam balı üretiminin %90’ı Türkiye’de yapılmaktadır (Tolon, 1999; Öztürk ve Şahin, 2008). Kalitesi, aroması ve içerdiği besin maddeleriyle Türkiye’de üretilen çam balının büyük bir kısmı Avrupa Birliği ülkelerine ihraç edilmektedir. Türkiye’deki çam balı üretiminin yaklaşık olarak %75-80’lik kısmı Muğla’daki basralı, ormanlık sahalarda gerçekleşmektedir. Muğla coğrafyasının %68’i ormanlarla kaplı olup, çam balı üretimi ormanlık alanların yalnızca %8’lik bir diliminde gerçekleşmektedir. Muğla ilimizde yıllık çam balı üretimimiz 15-20 bin ton civarındadır. Türkiye’de üretilen balların %17-23’lük kısmını çam balı oluşturmaktadır. Çam balı, %68’i ormanlarla kaplı, Muğla’nın el değmemiş orman florasının, doğal balıdır.

Çam balının özellikleri;

Çam balının rengi, çiçek ballarından daha koyudur. Çam balının en önemli özelliği, kıvamı bozulmadan veya uzun süre kristalleşmeden saklanabilmesidir. Unutulmamalıdır ki kristalizasyon balın doğal bir özelliği olup, kristalize bal hileli veya sahte bal anlamına gelmez.  Balların büyük bir kısmı kristalizasyona eğilimlidir. Kristalizasyon balın su içeriği ile bünyesindeki fruktoz ve glikoz şekerleri arasındaki oranla ilgilidir. Çam balları, çiçek ballarına göre çok daha geç kristalleşir. Hatta bazı durumlarda 2. ve 3. kesim saf çam ballarının yıllarca kristalleşmediği de görülmüştür.

Çam Balının Organoleptik (Duyusal) Özellikleri;

Renk Değerlendirmesi; Koyudan, çok koyu renge kadar değişir. Renk tonu ise koyu kahverengi tonlarıdır.

Koku Değerlendirmesi; Orta yoğunlukta, taze, çam ve odunumsu nitelikte.

Tat Değerlendirmesi: Zayıf asitlikte, acılık yok, reçinemsi ve çam kokulu niteliktedir. Ağızda kalan tat orta değerdedir.

Çam Balının Kimyasal Özellikleri;

pH: Çam balları hafif asidik karakter gösterir.

Diastaz: Çam ballarımızın diastaz değeri ise ortalama 14±6 DN’dir.

Prolin: Ballarda en fazla bulunun aminoasit olup aynı zamanda bir kalite kriteridir. Çam ballarımızda prolin miktarı ortalama 450±20mg/100g’dır.

Elektriksel İletkenlik: Çam (salgı) balı ile çiçek ballarının ayrımında kullanılan bir kriter olan elektriksel iletkenlik, çam ballarımızda en az 0,8 mS/cm’dir.

Glikoz+Fruktoz: Çam Ballarımızda Glikoz+Fruktoz değeri ortalama 56±8g/100g’dır.

Mineral Madde: Potasyum, kalsiyum, magnezyum, fosfor en fazla bulunan mineral maddelerdir. Eser miktarda demir, bakır, çinko da bulunmaktadır. Ballarda renk koyulaştıkça mineral madde miktarının da arttığı tespit edilmiştir. Dolayısıyla çam ballarında mineral madde miktarı çiçek ballarından daha fazladır.

Dünyada Çam Balı üzerine yapılan bilimsel çalışmalar ve tespitler;

• Çam ballarının glikoz ve fruktoz miktarı düşükken oligosakkaritler özellikle melezitoz içeriği yüksektir (Földhazi,1994). Glikoz ve fruktoz oranı düşük olması nedeniyle daha az tatlıdır ve boğazda yakıcı bir his bırakmaz.
• Çam balı enerji ve güç kaynağıdır. 100 g çam balı yaklaşık olarak 315 kalori (kcal); bir yemek kaşığı balda (20 g) yaklaşık 63 kaloriye (kcal) sahiptir.
• Çam (salgı) balı, koyu rengiyle ve yüksek değerlerde seyreden pH, kül miktarı ve elektriksel iletkenliği ile karakterize edilirek çiçek ballarından ayrılır.(Mateo and Bosch- Reig, 1997, 1998)
• Çam balının antioksidan özellikte birçok bileşiğe sahip olduğu bilinmektedir.(Nicholls and Miraglio, 2003). Baldaki antioksidan maddeler, kalın bağırsak iltihabının, kolona verdiği hasarı azaltmaktadır. Yapılan bazı çalışmalara göre, balın sistemdeki probiyotik bakterileri artırmada etkili olabileceği, bu sayede, immün sistemi güçlendirmeye, hazımsızlığı azaltmaya, kolesterolü düşürmeye ve kolon kanserini önlemeye yardımcı olduğu tıp dünyasınca kabul görmektedir.
• Yetersiz beslenmeden kaynaklanan demir eksikliği ve benzeri durumlarda çocukların sağlıklı gelişimi için çam balı tüketmeleri faydalıdır. Ayrıca kemiklerin fiksasyonunda, anemi ve anoreksiyanın tedavisinde yararlıdır.(Krell, 1996)
• Çam balı mineral madde bakımından yüksek değere sahip olması nedeniyle, besleyici özelliğinin çok olduğu belirtilmiştir.(Thrasyvoulou ve Bladenopoulou 1984)
• Alüminyum (Al), bor (B), magnezyum (Mg), manganez (Mn), nikel (Ni) ve çinko (Zn)’nun çam (salgı) ballarında nektar ballarından daha yüksek konsantrasyonlarda bulunduğunu tespit edilmiştir. (Lachman ve ark. 2007)
• Anti bakteriyel özelliği ile ağız, boğaz ve bronşit enfeksiyonlarına karşı kullanılmaktadır(Krell 1996).
• Balın yiyecek emilimini geliştirdiği, kabızlık, oniki parmak bağırsağı ülseri, karaciğer rahatsızlıkları gibi kronik ve enfekte sindirim problemleri için yararlı olduğu belirtilmiştir(Salem, 1981- Haffejeeand Moosa, 1985)

Kestane Balının Faydaları ve Özellikleri

Kestane balı, diğer bal çeşitlerinden farklı fiziksel özelliklere ve içeriğe sahiptir. Bazı özellikler gözle ayırt edilebilecek kadar belirgindir. Kısaca kestane balının fiziksel ve yapısal özellikleri ile kestane balının faydalarından şu şekilde bahsedebiliriz.

1) Tatlı, acımsı ve buruk tatları bir arada bulunduran farklı bir aroması vardır ve yenildiğinde kestane tadı yoğun bir şekilde hissedilir. Bunun sebebi işçi arıların yalnızca kestane çiçeklerinden nektar toplamasından kaynaklanmaktadır.

2) Kestane balının rengi koyu kahverengidir. Koyu renkli ballarda amino asit, şeker, demir, bakır, potasyum, kalsiyum gibi minerallerin miktarları daha fazladır. Balın içeriğindeki mineral, protein, enzim ve şeker arttıkça renk koyulaşmaktadır.

3) Kestane balı, tat ve renk özelliği bakımından diğer ballardan kolaylıkla ayırt edilebilen bir bal türüdür.

4) Yoğun kıvamlı ağır akışkanlı bir bal olmasından dolayı viskozite değeri yüksektir. pH değeri diğer çiçek ballarına göre daha yüksektir.

5) Fruktoz oranı glikoz oranından daha yüksek olduğu için kristalleşme daha yavaştır. Diğer ballara göre daha geç kristalleşir. Kristalleşme sonucu oluşan granüller ince yapılıdır ve benmari yöntemiyle kolayca eski haline dönüşebilir.

6) Yapısında bulunan yüksek miktarda fruktoz oranı ile iyi bir enerji deposudur.

7) Kestane balı diğer çiçek ballarına göre 2 kat daha fazla demir (Fe) ve 4 kat fazla kalsiyum (Ca) mineralleri içerir.

8) İçerdiği kompleks B ve C vitaminleri ile vitamin değeri en yüksek ballardandır. Ekstra zengin bir yapıya sahip olması kestane balının faydasını artırmaktadır.

Kestane balının halk arasından bilinen diğer ismi acı baldır ve tüketim toplumunda özel bir bal olarak kabul görür.

Kekik balı, oldukça özellikli ve şifalı çiçek balı türlerinden biridir. Arıların saf kekik otu çiçeklerinin özünü toplamasıyla ürettikleri, kekik kokulu, şeffaf, tadı buruk tatlı olan bir baldır. Kekik otu nektarlı bir bitkidir. Bileşiminde Timol bulunan uçucu bir yağa sahiptir. Bunun aroması, kokusu ve lezzeti oldukça güzeldir. Genellikle kırsal bölgelerde, yüksek rakımlı yaylalarda doğal olarak yetişir. Ülkemizde en fazla yetiştiği yerler Çankırı, Ankara, Kastamonu, Trabzon, Amasya, Bolu, Kütahya şehirleridir. Kekik bitkisinin çiçeklenmesi Mayıs ayından Ağustosun sonuna kadar sürer. Kekik balının enzim içeriği oldukça zengindir. Balın rengi ise, açık altın sarısı tonundadır. Ayrıca anti paraziter etkisi de bulunmaktadır. Bu içeriğindeki Timol maddesinden kaynaklanır. Soğuk algınlığını gidermesi, yaraları iyileştirmesi kekik balının bilinen özellikleri arasındadır. Doğadan elde edilen bal türleri arasında kekik balı en özellikli olanlardan biridir. Karaciğer, mide, astım ve egzama hastalıklarına iyi geldiği bilinmektedir. Üreticiler kekik nektarı içeren bu balı özenle satışa sunarlar.

Kekik balı faydaları nelerdir?

İçeriğindeki enzimler nedeniyle kekik balının faydaları hala daha araştırılmaktadır. Ancak bilinen faydaları da pek çoktur. Nefes açıcı olması, göğsü yumuşatması, özellikle sigara tiryakilerinde akciğerleri temizlemesi gibi faydaları vardır. Soğuk algınlığı, öksürük, bronşit, zatürre, astım, egzama, mide hastalığı olanlara özellikle tavsiye edilen bir baldır.

• Grip ve öksürüğün kısa sürede iyileşmesini sağlar.
• Mide şişkinliğini giderir
• Cildin nemlenmesini sağlar, cilt hastalıklarının iyileşmesini hızlandırır.
• Ciltteki kaşıntıları önler, egzamanın tedavisinde destekleyici olur.
• İştah açıcı olduğundan, kekik balı kilo almak isteyenlerin tüketebileceği sağlıklı bir besindir.
• Bağırsak kurtlarını düzenli olarak kekik balı tüketilmesiyle düşürebilirsiniz.
• Romatizmal ağrıların dinmesini, aynı zamanda romatizmal hastalıların iyileşmesini sağlar.
• Akciğer, mide, göğüs üşütmesi sorunu olanlar kekik balı tüketerek bundan kurtulabilir.
• Kalp ağrısını gideren etkisi vardır.
• Mide ağrısını ve mide şişkinliğini giderir.
• İç hastalıklar sonucu oluşan vücut terlemesini giderir.
• Baş ağrısı içinde kekik balı tüketmek faydalı olur.

Kekik balı, oldukça özellikli ve şifalı çiçek balı türlerinden biridir. Kekik, kokulu, şeffaf, açık altın sarısı tonundadır, tadı buruk tatlı olan bir baldır. Kekik otu nektarlı bir bitkidir. Bileşiminde Timol bulunan uçucu bir yağa sahiptir. Bunun aroması, kokusu ve lezzeti oldukça güzeldir. Genellikle kırsal bölgelerde, yüksek rakımlı yaylalarda doğal olarak yetişir. Ülkemizde en fazla yetiştiği yerler Çankırı, Ankara, Kastamonu, Trabzon, Amasya, Bolu, Kütahya şehirleridir. 

Kekik balının anti paraziter etkisi bulunmaktadır. Bu içeriğindeki Timol maddesinden kaynaklanır. Soğuk algınlığını gidermesi, yaraları iyileştirmesi kekik balının bilinen özellikleri arasındadır. Doğadan elde edilen bal türleri arasında kekik balı en özellikli olanlardan biridir. Karaciğer, mide, astım ve egzama hastalıklarına iyi geldiği bilinmektedir.